Empower jij al? Empowerment is een veel gebruikt modewoord in hulpverleningsland. Iedereen doet aan empowerment. De term, die ik vaak maar nietszeggend vind, verwijst naar de eigen kracht die mensen hebben. Naar kwaliteiten en het recht van zelfbeschikking. En wij hulpverleners empoweren!

Boeiend dat iedereen zegt te empoweren en dat een organisatie als Kentalis toch vindt dat er meer aandacht voor moet komen. Hulpverleners, onderwijzers hebben toch van nature een empowerend beroep? Waarom er dan meer aandacht voor hebben? Mijn ervaring is dat we wel kunnen zeggen dat we empoweren, maar dat dat nog niet betekent dat we het doen. Terecht dat Kentalis hier meer aandacht aan wil geven!

Mijn stelling is dat hulpverleners heel vaak niet empowerend werken, omdat ze bij de verkeerde persoon beginnen, namelijk bij de cliënt. Dat is een rare stelling, want de cliënt moet immers empowerd worden. Toch blijf ik bij mijn stelling. Met een variatie op een bekende slogan“empower de cliënt, begin bij jezelf”.

Laat ik een voorbeeld noemen: hulpverlener werkt met een puber die niet gemotiveerd is voor het traject. De hulpverlener werkt, zorgt, probeert. De puber hangt achterover. Ondertussen gaat er van alles in de hulpverlener om: irritatie, onzekerheid, vermoeidheid, maar daar besteedt deze hulpverlener geen aandacht aan. Laat staan na te denken over de vraag wat hij in dit gesprek nodig heeft. De aandacht gaat naar de cliënt, maar met dat de aandacht daarnaartoe gaat, is de hulpverlener tegelijkertijd het voorbeeld van een hardwerkende niet-empowerde hulpverlener. De puber moet verantwoordelijkheid nemen voor zijn leven! Ja, maar de hulpverlener ook. En met al dat harde werken doet deze dat niet en is in feite een anti-voorbeeld van empowerment geworden.

Wil de hulpverlener de puber echt helpen, dan zal hij deze een voorbeeld moeten geven van empowerd gedrag. Dan zal de hulpverlener bij zichzelf te rade moeten gaan wat hij van de situatie vindt, wat hij met de situatie wil en daar daadwerkelijk stappen in moeten nemen.

Hulpverleners die dit negeren, vragen hun cliënten iets te doen wat ze zelf niet doen. “Practice what you preach” zou ik zeggen! Hoe? Door bijvoorbeeld openlijk te bespreken wat ze vinden, missen, nodig hebben. Óf door te stoppen met werken en de impasse met de puber te bespreken. Door te stoppen aan iemand te trekken die niet aan het werk wil… De mogelijkheden zijn legio en de keus hangt af van het type hulpverlener. Maar het start bij een zichzelf respecterende hulpverlener die stopt met wat niet werkt!

Het bovengenoemde voorbeeld is helaas geen incident. Het komt vaak voor dat hulpverleners, hoe goed bedoeld ook, tegenovergesteld gedrag laten zien dan dat ze van de cliënt vragen. Hulpverleners zijn namelijk mensen die zorgzaam ingesteld zijn. Dat is prachtig, maar daardoor slaan ze hun eigen reacties en wensen regelmatig over. Hun kracht wordt dan hun valkuil. Terwijl ze zich richten op het empoweren van hun cliënt zijn ze in werkelijkheid aan het zorgen. En dan is er eerder sprake van ontpowerment of empamperment.

Vandaar dat ik wel vaker aan het begin van een trainingsdag de uitspraak van Annette Man-Mul over empowerment (uit: Kintakt 2005) gedeeld heb: “Een cliënt kan enkel en alleen worden aangesproken op zijn/haar kracht als de hulpverlener doorlopend ZELF op zoek gaat naar hetgeen hij/zij nodig heeft aan kracht en energie in de hulpverleningsrelatie. Empowerment is een wederkerig proces en BEGINT dus bij de hulpverlener zelf.”

* * *

De schrijver van deze blog werkt voor het Kempler Instituut Nederland . Het KIN is een instituut voor opleiding, nascholing, methodiekontwikkeling en beroepsinnovatie op het gebied van psychosociale hulpverlening, gestaltgezinsbehandeling en supervisie. Al meer dan dertig jaar zet de ervaren staf zich in voor de opleiding en nascholing van zelfbewuste, krachtige en integraal werkende professionals die weten hoe zij de cliënt en zijn netwerk moeten activeren en die een persoonlijke en betrokken beroepshouding nastreven.