Over de kracht van ervaringsleren voor professionals die werken met kinderen en ouders.

Opgroeien en opvoeden gaat hand in hand, zoals ouders en kinderen onlosmakelijk aan elkaar verbonden zijn. Opgroeien en opvoeden is het interactieve proces tussen ouder en kind, waarbij de ouder het kind stimuleert, grenzen biedt, leerervaringen laat opdoen om later als (jong)volwassene op een effectieve manier aan de samenleving mee te doen.

Opvoeden en leren gaat over het ontwikkelen van talenten die elk kind heeft; hij moet ze leren kennen en leren benutten.

De laatste tijd is er in onderzoek en literatuur veel aandacht voor de positieve manier van opvoeden en hoe we dat kunnen stimuleren in plaats van ons alleen maar te richten op de risico-factoren. Het Nederlands Jeugd Instituut (NJI) heeft vorig jaar op grond van een de analyse van veel onderzoek een top 10 van positieve ontwikkeling geformuleerd. Hierin komen zaken voor als sociale binding, de mogelijkheid om deel te nemen aan de samenleving, pro-sociale normen, erkenning en waardering, constructieve tijdsbesteding, steun uit je omgeving, cognitieve, sociale en emotionele competenties, schoolmotivatie en een positieve identiteit.

Daarnaast is het gedachtegoed van Stephen Covey over de zeven eigenschappen van effectiviteit vertaald naar opvoeding en gezinnen. Hij spreekt over eigenschappen als: pro-activiteit, vooruitdenken, prioriteiten stellen, empathie, constructief omgaan met conflictsituaties, waarderen en respecteren van verschillen en de wil tot verandering en zelfvernieuwing. Covey kunnen we zien als de belangrijkste ontwikkelaar van een model voor persoonlijk leiderschap voor elk mens, dus voor zowel ouders als professionals in zorg als mensen in het onderwijs. Een andere grote denker is de Deense pedagoog Jesper Juul. Kort samengevat komt zijn visie neer op:

Ik geloof niet in concepten en methodieken , omdat deze altijd de nuance en het echt kijken en luisteren naar een ander, en dus ook kinderen, uitsluiten. Een methodiek of concept geeft begrenzing aan, neigt naar: “Indien niet zo, dan niet goed”, en dat is exact de reden die mensen belemmert om uit hun comfortzone te kunnen treden. En hier maakt het niet uit of dat mensen (lees: ouders) zijn die bovenal vanuit begrip en verbinding leiding geven aan hun kinderen of dat dit ouders zijn die het belonen en straffen ook hanteren: beiden hebben hun misvattingen en hun beperkingen.

Hij stimuleert ouders om hun verantwoordelijkheid in de opvoeding op zich te nemen. Je te richten op wat nodig en aan te sluiten bij de ontwikkeling van kinderen.

Doelstelling vanuit de positieve opvoeding, Covey en Juul is altijd dat jeugdigen een goede plek in de samenleving krijgen en hun idealen kunnen waarmaken. Of zoals geformuleerd in de behoefte-hiërarchie van Maslow tot zelfverwerkelijking komen. Als we uitgaan van bovenstaande theoretische uitgangspunten hoe kunnen we dan tot een praktische aanpak komen die leidt tot de gewenste doelen?

Die aanpak vinden we terug in het ervaringsleren. Opgroeien en opvoeden is immers ook en vooral een ervaringsavontuur, waardoor kinderen steeds nieuwe ervaringen op doen en daardoor leren. In het onderwijs wordt cognitief leren ook steeds meer vervangen door ervaringsleren, o.a. door het onderwijs veel praktischer te maken.

De belangrijkste grondleggers van het ervaringsleren zijn John Dewey, Kurt Hahn en David Kolb. In 1938 publiceerde Dewey het boek “Experience and Education”. Volgens hem heeft opvoeding een individueel en een sociaal doel. Opvoeders zijn, aldus Dewey ervoor verantwoordelijk jeugdigen te voorzien van ervaringen die direct waardevol zijn en die het jeugdigen mogelijk maken beter bij te dragen aan de samenleving. Kurt Hahn was in de jaren veertig van de vorige eeuw de oprichter van Outward Bound. Hij ontwikkelde vele praktische programma’s om jongeren zelfdiscipline te leren door projecten en trainingen gericht op persoonlijke ontwikkeling en maatschappelijke participatie. Waar Dewey een visionair was en Hahn een praktijkman, was David Kolb degene die een leercyclus ontwikkelde, waarin ervaringen en het toepassen van ervaringen centraal staan: ervaren – reflecteren – generaliseren – experimenteren. Hij bracht een theoretisch fundament aan voor het ervaringsleren, die nog steeds wordt toegepast. Later zijn hier vele varianten op ontwikkeld, maar de kern van het vier-fasen model blijft overeind staan.

Ervaringsleren vormt de basis van alle theorieën over de ontwikkeling van eigen kracht en persoonlijke effectiviteit. Juist door te DOEN, het beleven van ERVARINGEN, erover na te denken en te spreken (REFLECTEREN), kan je zien wat het kan betekenen voor je toekomst (GENERALISEREN). De positieve ontwikkelelementen, praktisch vertaald door Juul en Covey leiden er toe dat de cyclus inhoud krijgt naar een proces waarin effectieve jeugdigen zich ontwikkelen tot autonome en verantwoordelijke volwassenen.

Tijdens projecten ervaringsleren bieden we jeugdigen een specifieke ontwikkelomgeving, waarin ze nieuwe ervaringen met elkaar kunnen opdoen, en waarbij door reflectie onder begeleiding van een professional keuzes kunnen worden gemaakt om de omgang te verbeteren en het onderlinge gedrag effectiever te maken en voor jeugdigen een duurzame plaats in de samenleving te bereiken.

De leefwereld van de jeugdige is tegenwoordig letterlijk de hele wereld; door het gebruik van internet komt de hele wereld bij je thuis. Dit biedt kansen maar ook risico’s. Ouders hebben steeds vroeger minder zicht op waar hun kinderen mee bezig zijn. Gelukkig gaat het met het overgrote deel van de Nederlandse jeugd goed.

Ervaringsleren is een aanpak die kinderen en gezinnen kan helpen om de onderlinge band te versterken en de toekomst van jeugdigen te bestendigen. Ervaringsleren biedt programma’s die actief zijn, waarin het gaat om samen werken, samen ontdekken en samen doelen te stellen; maar vooral om de regie van je leven in eigen hand te nemen. Dat kan het beste als je eigen netwerk, je gezin, daarbij betrokken is.

De leermethodiek Ervaringsleren is dan ook een essentiële aanvulling lijkt voor het curriculum van professionals in zorg rondom ouder en kind.

Theo Ruikes

Over de schrijver:

Theo Ruikes is een expert op het terrein van ervaringsleren Hij heeft hierover diverse artikelen en boeken geschreven. Eind 2015 verschijnt zijn nieuwste publicatie: Ervaringskracht. Werken met ervaringsleren in opvoeding, onderwijs en zorg (Uitgeverij Stili Novi, Utrecht). Theo is werkzaam in de jeugdzorg en heeft brede ervaring en expertise met jongeren en gezinnen met ernstige problemen. Hij is steeds op zoek naar nieuwe en effectieve interventies die kunnen helpen om opgroeien en opvoeden te versterken. Daarbij focust hij sterk op de ontwikkeling van eigen kracht bij kind en gezin. Hij gelooft sterk in de aanwezigheid van ongekende talenten en krachten, die ontwikkelt en benut kunnen worden. Ervaringsleren is daar een goed voorbeeld van.

LinkedIn: https://nl.linkedin.com/in/theoruikes
Twitter: https://twitter.com/ervaringskracht