Ze is er weer: Supernanny Jo Frost! Zoals het tegenwoordig gewoonte lijkt te worden, vindt daarmee ook een deel van opvoedkundigminnend Nederland, het nodig om – in mijn ogen- nogal ongenuanceerd commentaar te leveren. De blogs over hoe het anders moet, vliegen de media in, van Twitter wordt al tijdens de uitzending gretig gebruik gemaakt door sommigen om louter af te breken wat de programmamakers van RTL 4 laten zien.

Stellige, ongenuanceerde uitspraken over Frost en een ouder, worden á la minute de wereld ingezet. Begrijp mij goed, ook ik vind vrijheid van meningsuiting een belangrijk grondrecht. Echter, karaktermoord en niet verder kijken en denken dan dat wat je ziet, hoort daar voor mij niet bij. Ik neig dat persoonlijk te kwalificeren als aanmatigend gedrag. Ik zal toelichten waarom, in de hoop dat ik niet zelf ook in dat aanmatigende gedrag verval.

Als ik kijk en luister naar het programma: Supernanny Jo Frost, ben ik mij ervan bewust dat dit in de eerste plaats uitgezonden wordt door een commerciële zender. Dit houdt automatisch in dat opnamen – gericht op kijkcijfers – geknipt en geëdit worden. Uitzendingstijd is beperkt en de vele kilometers filmmateriaal moeten gereduceerd worden tot een programma dat zoveel mogelijk Nederlanders op moment van uitzending aan de buis kluistert. Waaronder wij dus. De realiteit is dat wij slechts een zeer beperkte samenvatting te zien krijgen van dagen en uren opnamen en dat de productie bepaalt wat wij wel en niet te zien krijgen.

Wat we niet zien, en dat zijn misschien wel vele uren van intake, contact maken met ouder en kind, ouders leren kennen, kinderen leren kennen, gedrag observeren, relatievorming observeren, leefsysteem en -omstandigheden inventariseren: kortom een totaalbeeld krijgen van het betreffende gezin op een wijze waarop dat gebeurt, zien wij niet. Wanneer wij iets niet zien, betekent dat echter geenszins dat het er niet is, noch dat het niet heeft plaatsgevonden, op misschien wel zeer empathische en hulpverlenende wijze, misschien zelfs met een team van mensen.

Of leeft iedereen in de veronderstelling dat Frost komt aanrijden met de bus, camera’s installeert in een huis, vertrekt, pas weken later weer terugkomt, om haar visie en en werkwijze in een huis te droppen met de snelheid van twee dagen, haar handen af stoft wanneer ze haar ding gedaan heeft en weer vertrekt om het gezin achter te laten als na een overval? Ik heb ook geen antwoord op al deze vragen maar ik neem wel een mogelijke achterkant van deze interventie in ogenschouw. Daarnaast vraag ik mij af of het verstandig is om een opvoedkundig programma te maken en uit te zenden op een commerciële zender. Het is nogal mens-eigen om een mening te vormen slechts op basis van wat wij zien, nietwaar?

Hoe zouden de oordelen zijn uitgevallen wanneer de programmamakers opvoedkundige X of Y en een andere methodiek en deze gezinssituatie in beeld zouden hebben gebracht? Zouden wij dan zonder meer gezien hebben dat dit gezin in deze tijdspanne dezelfde stap vooruit zou hebben gemaakt? Zouden wij een volledig beeld van de weg van begeleiding te zien gekregen hebben? Zou er dan geen misinterpretatie door ouders hebben kunnen plaatsvinden? Zouden we dan niet ‘verblijd’ zijn met onprettige beelden van een ongelukkig kind en een ongelukkige ouder?

Misschien is het meer gepast om zo’n traject volledig in beeld te brengen, om wat meer van de hoed en de rand te laten zien, zodat er minder misinterpretatie kan plaatsvinden vooral bij ouders, m.b.t. ouderschap en opvoeden en wat daar wijsheid in lijkt. Van professionals zou je een breder en dieper inzicht als vanzelfsprekend mogen verwachten i.p.v. datgene wat je ziet te reduceren tot de vrouw met het strafstoeltje die de wereld uit moet.

En ook hier geldt weer: Ik ben net als velen van mening dat gedragsregels aanleren, aanhoudend en uitsluitend, op basis van macht een no-go is anno 2015. Naar mijn mening is het ook een no-go om ouderschap gelijk te stellen aan een methodiek aanleren, omdat dat elk klein en groot mens onrecht aandoet, welke methodiek dat ook is. De ontwikkeling van een mens is, mijns inziens, niet te reduceren tot ‘langs’ een methodiek groot groeien.

Methodieken zijn helpend, om deelcompetenties wat beter te kunnen begrijpen en geleiden, maar ze hebben de begrenzing dat zij nooit een op een omgezet kunnen worden als ‘op deze wijze, het beste voor elk mens in elke situatie’.

In de uitzending van de gezinssituatie kan ik waarnemen dat duidelijkheid en standvastigheid om ordening te herstellen – zodat de ouder zijn plaats in het gezin weer kan innemen en het kind ook – wordt geadviseerd en toegepast. En nee, dat levert in eerste instantie zeker geen fijne beelden op.

De titel, en daarmee de inhoudSupernanny2 van dit spektakel is: ‘Eerste hulp bij opvoeden’. Wat ik waarneem is dat hier crisisinterventie plaatsvindt in een gezin waar de zelfsturing, zelfzorg van een volwassen persoon en in dit geval een ouder op zijn zachtst gezegd niet voldoende aanwezig is. Wat ik ook waarneem, is dat de crisisinterventie zich mede richt op deze volwassene en tegelijkertijd deze ook overeind gehouden wordt. Dat lijkt mij een goede zaak en ja wanneer zelfsturing en zelfredzaamheid versterkt moet worden, dan lijkt het mij ook een goede zaak wanneer dit geïntegreerd voor deze persoon gebeurt.

Met andere woorden: ja, daar hoort ook de zorg voor een veilige thuisomgeving, een opgeruimd huis en opgeruimd hoofd en een opgeruimd gevoel bij, waardoor deze volwassene de grip op haar leven weer wat meer te pakken krijgt. Deze volwassene kan namelijk GEEN zorgzaam en constructief ouderschap ontwikkelen wanneer zij dit niet voor zichzelf kan betekenen.

Ouderschap en opvoeden is geen gepopulariseerde gedragstherapie, niet wanneer dit vanuit de behaviouristische hoek benaderd wordt, echter evenmin wanneer dit vanuit de hoek van positive parenting benaderd wordt. Opvoeden is geen gedragsregulering en is ook niet het aanleren van een trucje vanuit welk uitgangspunt dan ook. Of nu de truc van een strafplek wordt aangeleerd of of de truc van verbinding maken en de pijn van het kind leren zien om vervolgens het daarbij behorende ouder-gedrag uit te voeren, voor beiden geldt hetzelfde: omgangswaarden en -normen zijn alleen overdraagbaar door een persoon, wanneer deze persoon deze internaliseert, ze leert ‘leven’. Zo niet, houden deze geen stand.

En ja, ook verbinding maken en pijn leren zien kan als een trucje worden wat toegepast wordt wanneer iemand denkt dat het van toepassing moet zijn! Waarbij ik duidelijk wil laten zijn dat ook naar mijn mening het eerste trucje wellicht meer destructieve gevolgen heeft voor vorming van een zelfbeeld, de zelfsturing en zelfredzaamheid van een kind/ mens dan het tweede, begrijp mij goed.

Om van de volwassene even een sprong naar het kind te maken: wanneer wij ouders wegwijs maken in ouderschap en opvoeden, wij hen willen laten begrijpen wat mogelijk bevorderlijk kan zijn voor de ontwikkeling van hun kind en dit niet door ouders zelf geleefd (kan) worden als persoon, bestaat er een wezen op de wereld wat dit feilloos in de gaten heeft: het kind. Een kind voelt integriteit aan, dat hoeft het niet te begrijpen met het hoofd en wanneer deze integriteit wel uitgesproken wordt en niet geleefd wordt, is dat op z’n minst zeer verwarrend voor een kind.

Supernanny3Terug naar de Supernanny en haar focus op de volwassene c.q. ouder; ja, naar mijn mening is dat de eerste en dus in een dergelijke situatie de enige weg die kan leiden naar een constructieve verandering van omgang en van relatievorming tussen ouder en kind. Wanneer de volwassene zelfsturing in deze mate kwijt is, is het volledig zinloos om hier aan de slag te gaan met opvoedkundige ondersteuning die op dat moment verder reikt dan eerst ordening tussen gezinsleden, en de rust en inzicht van eigen situatie teweeg te brengen.

Is dat eerste hulp bij opvoeden in crisissituaties/ huishoudens? Ja, dat denk ik wel en daar durf ik best stellig in te zijn. Laat de opvoedkundige/ de coach/ de begeleider opstaan die de ervaring heeft dat in deze categorie gezinnen bij de volwassenen de emotionele, sociale en fysieke ruimte is om vanuit een andere blik op normen en waarden rondom opvoeden, zichzelf te ontwikkelen. Get real!

En ja, hier spring ik even in de bres voor alle kinderen die onder zulke omstandigheden opgroeien. Om de ouders de ordening, rust, duidelijkheid en grip op het leven terug te laten vinden, is voor deze kinderen een verademing, want dan hoeven zij dat zelf niet meer op zich te nemen door dwingend, agressief, verdrietig of teruggetrokken gedrag aan te wenden. Daar worden kinderen mee geholpen in zulke omstandigheden. Er wordt een negatieve, destructieve vicieuze cirkel doorbroken waar iemand niet zelfstandig uitkomt.

Zijn de criticasters bekend met de cijfers van gezinnen die in deze situatie verkeren? Is het besef aanwezig bij hen dat het niet doorbreken van deze cirkel een behoorlijk voorspelbare factor kan zijn voor het ontstaan van veel zwaardere problemen voor een kind, met alle gevolgen van dien? Dat wanneer deze cirkel niet doorbroken wordt deze niet vanzelf oplost, integendeel zelfs, alleen maar meer solide wordt?

Of met deze interventie de mogelijke ontwikkeling van het ouderschap en opvoedkunde van deze ouders zou moeten eindigen? Nee. Of alle ouders zichzelf in de persoonlijke situatie willen c.q. kunnen plaatsen om zo’n vervolg-ontwikkeling te ondergaan? Nee. Of bij ouders ten gevolge van dit soort programma’s de misvatting kan ontstaan dat ouderschap en opvoeden zo ‘moet’? Ja. Of het programma The Supernanny inzage geeft of hier een vervolgtraject gerealiseerd wordt? Nee. Of dat daarmee een feit is? Nee.

Dat ook ik van mening ben dat wanneer de zelfredzaamheid in voldoende mate bij ouders aanwezig is en de wil en capaciteit om te leren wat de achterkant van gedrag kan zijn, of dat het gedrag van je kind de spiegel van jezelf kan zijn, of om vanuit zelfacceptatie en zelfcompassie deze waarden ook te kunnen leven met en voor je kind? Ja. Dat wanneer iemand iets begrijpt, dit in zijn rationele bewustzijnskader heeft, ook daarmee per definitie dit kan leven, met andere woorden; doen? Nee. Of het aan welke willekeurige professional in dit vakgebied is om te bepalen voor ouders dat er een beste manier van opvoeden is en nog erger wat deze is. Absoluut niet.

Wat zie ik nog meer als ik naar het programma kijk? Een persoonlijkheid die volgens mijn referentiekader krachtig, verbaal duidelijk, empathisch als hulpverlener, commercieel en o.a. ook duidelijk is, om maar een paar kenmerken te noemen. Een persoonlijkheid die op mij niet ‘easy’ overkomt. Maar zegt dat iets van haar of van mij, of van ons beiden? Of Jo Frost voldoende professioneel integere overwegingen maakt m.b.t. ‘haar’ methodiek en de wijze waarop zij deze exploiteert? Ik weet het niet, want daar heb ik haar nooit over gesproken, nog heb ik ooit een interview gezien of gelezen waarin haar deze vragen gesteld worden, noch kan ik dat opmaken uit haar boeken. Maar, zo ken ik er nog veel meer…

Wat ik ook waarneem is dat de gezinnen waar zij haar hulp aanbiedt in beweging komen, een positieve stap vooruit zetten, de vicieuze cirkel een opening krijgt, de ouders in dankbaarheid achter blijven, omdat zij weer krachtiger in hun leven kunnen staan en daaraan inherent hun kinderen meer stabiliteit kunnen bieden.

En ja, ik zie ook kinderen waarvoor het leven rustiger wordt, kinderen die meer basale vrijheid of ruimte krijgen om groot te groeien. Of dit blijvend is, blijft de vraag voor allen, echter heeft dat op geen enkele wijze alleen te maken met de persoon Jo Frost en haar methodiek en zou dit evenmin alleen iets te maken hebben met een willekeurige andere (ondersteunende) hulpverlener die ‘zijn’ of ‘haar’ wijze overbrengt.

Ouderschap en opvoeden is machtig mooi en tegelijkertijd meesterlijk moeilijk. De complexiteit ervan is voor de professionele wereld die zich hiermee bezig houdt lastig inzichtelijk, laat staan voor ouders. Het gegeven dat mensen zich wagen aan versimplificering van het geheel en met een stelligheid en zekerheid aangeven het ‘beter te weten’; ongenuanceerd een oordeel denken te moeten vellen m.b.t deze complexiteit, zonder zichzelf voldoende vragen te stellen en de achterkant van zaken te onderzoeken, wekt op z’n minst vraagtekens. Karaktermoord met betrekking tot een persoon in plaats van kritische kanttekeningen plaatsen bij de visie van die persoon op basis van onwetendheid, aannames en oordelen vind ik van te weinig respect betuigen.

Mijn mening m.b.t. de Supernanny, niet te verwarren met de persoon Jo Frost? Hoe lager de kijkcijfers, hoe kleiner de kans dat op deze wijze onvolledige beeldvorming de wereld in wordt gezonden, hoe kleiner de kans dat mensen er ongenuanceerd mee om kunnen gaan. Voor de volledigheid: dat betekent ook dat een aantal kinderen die behoorlijk belast zijn, zonder voldoende basale vrijheid zullen groot groeien, en de kans op een mogelijk andere toekomst kleiner zal zijn wanneer haar bus niet meer rijdt.

Wat is hier de maatschappelijke verantwoordelijkheid van vakmensen die als geen ander weten dat ouderschap en opvoeden de inluiding is voor elke volgende generatie? Wat willen wij ouders en kinderen ( toekomstige ouders) leren tegenwoordig? Dat niets is wat het lijkt te zijn, wanneer je slechts je ogen gebruikt om te zien, toch?